Cách dùng động từ lặp lại trong tiếng Trung

Động từ lặp lại là một biện pháp hình thái học trong tiếng Trung, trong đó động từ được nhân đôi (theo các khuôn mẫu như AA, ABAB, AAB...) nhằm biến đổi sắc thái của hành động về mặt thời gian, mức độ và cảm xúc của người nói. Có 7 quy tắc lặp lại động từ tùy vào loại động từ: đơn âm tiết, song âm tiết và động từ ly hợp.

Bài viết này sẽ cung cấp kiến thức cho bạn về lý do cần lặp động từ trong giao tiếp, bảng quy tắc lập chuẩn ngữ pháp và các cấu trúc gần tương đồng.

Lý do cần sử dụng động từ lặp lại trong giao tiếp

Báo hiệu rằng hành động đó diễn ra với "lượng" ít hơn bình thường hoặc mang tính thử nghiệm

(1) Thời gian ngắn hơn bình thường: Làm trong chốc lát, làm qua loa (Ví dụ: 坐坐 - Ngồi một lát).

Ví dụ:

• 晚饭后，我们去公园走走吧。 (Wǎnfàn hòu, wǒmen qù gōngyuán zǒuzou ba.): Sau bữa tối, chúng ta đi công viên đi dạo một chút nhé.
• 你等一下，我去洗洗脸。 (Nǐ děng yíxià, wǒ qù xǐxi liǎn.): Bạn đợi một chút, tôi đi rửa mặt một tí.

(2) Mức độ nhẹ hơn: Làm không quá sâu sắc, gay gắt.

Ví dụ:

• 房间太乱了，你打扫打扫吧。 (Fángjiān tài luàn le, nǐ dǎsǎo dǎsǎo ba.): Phòng bừa bộn quá, con dọn dẹp sơ qua đi.
• 这件事你得考虑考虑。 (Zhè jiàn shì nǐ děi kǎolù kǎolù.: Việc này bạn nên suy nghĩ qua một chút.

(3) Sự thử nghiệm: Làm thử để xem kết quả.

Ví dụ:

• 你尝尝这个菜，味道怎么样？ (Nǐ chángchang zhège cài, wèidào zěnmeyàng?): Bạn nếm thử món này xem, vị thế nào?
• 这件衣服很漂亮，你试试吧。 (Zhè jiàn yīfu hěn piàoliang, nǐ shìshi ba.): Bộ đồ này đẹp lắm, bạn mặc thử đi.

Thể hiện thái độ của người nói

(1) Làm mềm ngữ khí: Biến một câu mệnh lệnh khô khan thành một lời đề nghị nhẹ nhàng, lịch sự hoặc thân mật.

Ví dụ:

• 麻烦你帮帮我，好吗？ (Máfan nǐ bāngbang wǒ, hǎo ma?): Phiền bạn giúp tôi một chút được không?
• 请你再说说你的想法。 (Qǐng nǐ zài shuōshuo nǐ de xiǎngfǎ.): Mời bạn nói qua một chút về ý tưởng của mình.

(2) Giảm áp lực: Làm cho việc nhờ vả hoặc đề xuất trở nên "nhỏ bé", "không đáng kể", giúp người nghe cảm thấy thoải mái hơn khi tiếp nhận.

Ví dụ: 我可以用用你的电脑吗？ (Wǒ kěyǐ yòngyong nǐ de diànnǎo ma?): Tôi có thể mượn dùng một chút máy tính của bạn được không?

(3) Sự tùy ý: Thể hiện tâm thế thư giãn, thoải mái

Ví dụ:

• 别太累了，去外面散散步吧。 (Bié tài lèi le, qù wàimiàn sànsàn bù ba.): Đừng mệt quá, ra ngoài đi dạo loanh quanh đi.
• 我喜欢在咖啡店里听听音乐，聊聊天。 (Wǒ xǐhuān zài kāfēidiàn lǐ tīngting yīnyuè, liáoliáo tiān.): Tôi thích ngồi ở quán cà phê nghe nghe nhạc, tán gẫu vài câu.

Khi nào được lặp động từ?

Không phải động từ nào cũng có thể lặp lại. Nó phải thỏa mãn hai điều kiện sau:

Điều kiện 1: Tính chủ ý

Người thực hiện phải kiểm soát được hành động đó (Ví dụ: "Xem" (看) lặp lại được vì bạn chủ động xem, nhưng "Nhìn thấy" (看见) không lặp lại được vì đó là kết quả thụ động).

Ví dụ cho từ lặp lại được:

你写完以后检查检查。 (Nǐ xiě wán yǐhòu jiǎnchá jiǎnchá.): Bạn viết xong thì kiểm tra lại một chút. "Kiểm tra" là hành động bạn hoàn toàn chủ động điều khiển được.

Ví dụ cho từ KHÔNG lặp lại được:

• Không nói: 我看见看见他了 (Wŏ kàn jiān kàn jiān tā le): Tôi nhìn thấy anh ấy rồi. (Vì "nhìn thấy" là kết quả thu nhận của mắt, không phải hành động duy trì theo ý muốn).
• Không nói: 他死死/病病了 (Tā sĭ sĭ/bìng bìng le): Anh ấy chết/bị ốm rồi. (Vì "chết" hay "ốm" là trạng thái bất khả kháng).

Điều kiện 2: Tính bền vững (Có thể kéo dài)

Những động từ mang tính chất "tức thời", kết thúc ngay lập tức thì hiếm khi lặp lại.

Ví dụ:

• Lặp lại được: 学学 /xué/ (học học), 写写 /xiě/ (viết viết)
• Không lặp lại được: 断 /duàn/ (đứt), 碎 /suì/ (vỡ).

Bảng tổng hợp cách lập động từ đúng ngữ pháp

Các cấu trúc tương đồng, ý nghĩa tương tự động từ lặp lại

Cấu trúc 1: A + 一下 (Yī xià) với động từ lặp lại AA

Cả hai đều diễn đạt hành động diễn ra trong thời gian ngắn hoặc thử nghiệm, nhưng khác nhau về trọng tâm thông điệp.

Cấu trúc 2: A + (一) 点儿 + [Danh từ] với AA + [Danh từ]

Sự khác biệt của 2 cấu trúc nằm ở chỗ bạn đang tập trung vào "Hành động đó như thế nào" hay "Số lượng của vật đó bao nhiêu".